Op 21 april vindt in Oekraïne de tweede ronde van de presidentsverkiezingen plaats. Daaraan voorafgaand zullen Volodymyr Zelensky, die met zo’n dertig procent van de stemmen de eerste ronde won, en de zittende president Petro Porosjenko, die slechts zo’n zestien procent kreeg, de degens kruisen in een televisiedebat. Hiertoe had Zelensky Porosjenko per ultimatum opgeroepen. Het duel zal plaatsvinden in het voetbalstadion van Kiev, dat plaats biedt aan 70.000 toeschouwers. 

Bovendien had de TV-komiek en succesvolle zakenman geëist dat beide kandidaten zich aan een bloedtest op alcohol en drugs zouden onderwerpen, om er in bijzijn van journalisten meteen zelf een te ondergaan. Porosjenko ging er op in. De winnaar kiest nu eenmaal de wapens en Porosjenko had zijn tegenstander er van beschuldigd de campagne gedrogeerd gevoerd te hebben.

Buitenstaander en komediant

Het fenomeen dat een buitenstaander verkiezingen wint, is niet nieuw. Zo was de 40e president van de Verenigde Staten, Ronald Reagan, acteur. En de vastgoedmagnaat Donald Trump wist twee jaar geleden de onvrede van veel burgers met het politieke establishment te benutten om gekozen te worden. Ook de politieke doorbraak van komedianten is niet nieuw. Zo maakte Beppe Grillo in Italië met zijn Vijfsterrenbeweging succesvol de sprong naar de politiek.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Rol van president

Zelensky heeft een ding voor op deze voorlopers: Als acteur heeft hij reeds ervaring met de rol van president. In de televisieserie ‘Dienaar des volks’ speelde hij een eenvoudige leraar die plots staatshoofd wordt. Hij belichaamde in zijn rol een eerlijke politicus, die eerzucht en leugens vreemd zijn. Het Russisch-talige programma richt zich tegen corruptie, overtrokken nationalisme en de spilzucht van politici. Ook in de campagne benadrukte Zelensky dat men eerlijk en fatsoenlijk moet zijn. Zijn kiezers geloven kennelijk in zijn oprechtheid. En zo imiteert het leven de kunst.

Gewone man

Zelensky presenteert zich als ‘gewone man’, maakt grapjes met de mensen en geniet van de aandacht van de menigte. Vooral onder jonge sociale mediagebruikers tussen de 18 en 25 geniet hij veel vertrouwen. Hij komt sympathiek, jong en dynamisch over. Ook veel oudere kiezers hebben echter op hem gestemd. Bovendien heeft hij steun in alle delen van het land.

Steun in het zuiden

Zelensky deed het – bij een opkomst van 63,52 procent – vooral in het zuiden, waar hij vandaan komt, goed. Tijdens de campagne sprak hij zich meermaals uit voor onderhandelingen met Rusland over het lot van Donbass. Maar een vriend van Poetin is hij beslist niet. Ook hij benadrukt de westerse oriëntatie van Oekraïne.

TV-duel

Of de jonge en politiek onervaren Zelensky in de tweede ronde nogmaals de ervaren Porosjenko kan verslaan, zal in niet onbelangrijke mate van het tv-duel afhangen. Waarnemers vertrouwen het hem niet toe de president daarin te verslaan. Tot nu toe heeft Zelensky opvallend weinig toespraken gehouden of debatten gevoerd. In de voorkomende gevallen was het erg oppervlakkig. De directe confrontatie op televisie is dus een risico voor hem.

Prioriteiten

Een belangrijk thema in de campagne was voor Zelensky onder andere de hervorming van de gezondheidszorg. Daarnaast pleit hij voor decentralisatie, dat wil zeggen de lokale overheid meer speelruimte geven. Verder wil hij de inwoners van de oorlogsgebieden laten zien dat ze niet vergeten worden. Als drie prioriteiten noemde hij: Beëindiging van de oorlog in Donbass, bestrijding van de corruptie en de reparatie van wegen.

Gespleten

Ondertussen lijkt het Oekraïense volk nog altijd gespleten. Weliswaar wil 20 procent van de Oekraïeners zich nog nadrukkelijker van Rusland afkeren, maar de meerderheid wil een normalisering van de betrekkingen met het buurland. De beëindiging van de oorlog en het herstel van de vrede in het land, is de grootste wens van veel Oekraïners. Aangezien dit met de zittende president onwaarschijnlijk is, zou de tweede ronde een referendum tegen Porosjenko kunnen worden.

Oligarchen

Porosjenko zal daarentegen vooral over zijn successen willen praten. Zo werd het banksysteem gesaneerd, de munt gestabiliseerd en met steun van het Westen het leger opgebouwd. De dramatische verslechtering van de economische situatie van gewone burgers kon hij echter niet tegenhouden. Het doorsnee-inkomen ligt bij 300 euro per maand. Dat leidt tot grootschalig vertrek van arbeidskrachten naar het buitenland.

Verder neemt men de zittende president kwalijk dat hij de corruptie niet overwonnen heeft. Enkele cliques van oligarchen maken in veel opzichten nog altijd de dienst uit. Aangezien Zelensky echter uit de stal van de oligarch Kolomoysky stamt, zijn sommigen sceptisch of hij het wel klaar zal spelen.

Onafhankelijkheid Oekraïense Kerk leidt tot breuk in Orthodoxe Kerk

Porosjenko’s strijdvaardige verkiezingsleus ‘Leger, Taal, Geloof’ zal hem in het zuiden en oosten van het land stemmen gekost hebben. De verdringing van de Russische taal uit de publieke sfeer en een steeds repressiever wordend binnenlands beleid wanneer de peilingen slechter werden, zijn voor velen onvergeeflijke fouten.

Stemmen geronseld

Tijdens de campagne waren er aanwijzingen dat er stemmen geronseld werden voor Porosjenko en Timosjenko. OVSE-waarnemers registreerden bij elkaar 2600 overtredingen van de kieswet. De geheime dienst SBU ontzegde meerdere buitenlandse journalisten met voorwendsels de toegang tot het land. In westerse mainstream-media wordt er echter mooi weer gespeeld.

De populaire Oekraïense publicist Vitali Portnykov ziet de situatie van zijn land vermoedelijk scherper, als hij stelt: “In deze verkiezingen zijn er eigenlijk slechts twee echter kandidaten. Dat zijn Petro Porosjenko en Igor Kolomoysky. Natuurlijk zijn er ook andere oligarchen die een woordje meepraten. Maar die scharen zich rond de een of de ander van deze twee.”

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.