25 jaar geleden, op 22 april 1994, overleed Richard Nixon. Hoewel hij zijn herverkiezing in 1972 veiligstelde met successen in het buitenlandbeleid, wordt hij vooral herinnerd om de Watergate-affaire. Als tot nog toe enige Amerikaanse president was hij tot voortijdig aftreden gedwongen om een reeds ingeleide afzettingsprocedure voor te zijn. 

Kort voor het begin van de Eerste Wereldoorlog, op 9 januari 1913, werd Richard Milhous Nixon in het Zuid-Californische Yorba Linda in een familie met Duitse en Engelse wortels geboren, die tot de religieuze gemeenschap van de Quakers behoorde. Waar het ‘genootschap der vrienden’ in Nederland tegenwoordig vooral een vrijzinnig karakter heeft, groeide Nixon op in een meer oorspronkelijk strekking van de Quakers als heiligingsbeweging. Zodoende kreeg hij een strenge opvoeding. Daarnaast hadden de Nixons het niet breed. Door deze combinatie van omstandigheden ontwikkelde de jonge Richard al snel een grote mate aan ambitie en discipline.

Militaire dienst

Zijn schooltijd en rechtenstudie sloot hij met zeer goede cijfers af. Na verschillende banen binnen een advocatenkantoor en bij de overheid, meldde hij zich enkele maanden na de toetreding van de VS tot de Tweede Wereldoorlog voor de officiersdienst in de Amerikaanse marine. Dit is opmerkelijk aangezien hij zich op grond van zijn religieuze gezindte, alsmede omdat hij ambtenaar was, had kunnen laten ontheffen van militaire dienst.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Anti-communistische lastercampagne

Nixon tijdens de campagne voor de senaat in 1950

Tijdens de oorlog was Nixon vooral verantwoordelijk voor logistieke zaken voor de Pacifische vloot. In 1946 verliet hij de marine, om zich geheel aan zijn politieke carrière te wijden. Nog tijdens zijn officiersdienst had hij belangrijke contacten gelegd met leidende figuren binnen de Republikeinse partij in Californië. Die partij nomineerde hem voor het Huis van Afgevaardigden in de verkiezingen van november van dat jaar. Hij wist de sinds 1937 in het Congres zittende Democraat Jerry Voorhis te verslaan. Een overwinning van de Republikeinen gold eigenlijk als onmogelijk, aangezien het twaalfde kiesdistrict sinds zijn ontstaan altijd in Democratische handen was geweest. Met de verdachtmaking dat Voorhis samenwerkte met communistische groepen, wist Nixon de kansen van zijn tegenkandidaat te beperken.

Tricky Dick

Folderomslag voor de presidentsverkiezingen van ’52

Met deze succesvolle denunciatie op zak, zou de nieuw gekozen afgevaardigde van 1947 vaker uit dit vaatje tappen. Met de jacht op vermeende communisten won de politicus snel aan nationale politieke betekenis. In 1950 liet Nixon zich in de senaat kiezen. Ook hier versloeg hij zijn Democratische tegenkandidate met een lastercampagne, door haar ervan te beschuldigen het communisme te bevorderen. Vanwege zijn dubieuze methodes verwierf hij uiteindelijk de bijnaam ‘Tricky Dick’.

Running mate van Eisenhower

Toen de oorlogsveteraan Dwight D. Eisenhower in 1952 voor het ambt van president kandideerde, was Nixon zijn running mate voor het vice-presidentschap. De vijf-sterrengeneraal had weinig waardering voor de parvenu uit Californië en zag hem als qua karakter ongeschikt voor het ambt. Maar Ike gaf uiteindelijk toe aan de druk vanuit zijn partij. Nixon zou het vice-presidentschap onder Eisenhower benutten om zijn eigen kandidatuur voor het presidentschap voor te bereiden.

JFK en LBJ

Voor de presidentsverkiezingen van 1960 nomineerde zijn partij hem ook daadwerkelijk. Hij legde het echter af tegen de charme van zijn opponent John F. Kennedy. Die laatste werd in 1963 echter het slachtoffer van een aanslag. Zijn plaatsvervanger Lyndon Baines Johnson, verstrikte zich dermate diep in de Vietnamoorlog, dat hij in 1968 afzag van een kandidatuur voor nog een ambtstermijn. In plaats van Johnson werd zijn vice-president Hubert Horatio Humphrey de Democratische presidentskandidaat. Maar in plaats van Humphrey zou nu alsnog Nixon het Witte Huis betrekken, met de belofte in Vietnam ‘peace with honor’ te behalen.

Nixon bij president Johnson in 1968, nog voor zijn nominatie

‘Peace with honor’

Na zijn regeringsovername poogde Nixon de militaire druk op de Noord-Vietnamezen vooreerst op peil te houden om in de reeds lopende vredesbesprekingen zoveel mogelijk uit het vuur te slepen. Deze strategie leidde niet alleen tot verlenging van de oorlog, maar schaadde ook de geloofwaardigheid van de president. In 1969 beval hij zowaar een uitbreiding van de oorlog door grootschalige bombardementen op Vietnams neutrale buurlanden Laos en Cambodja, over wier territorium een deel van de Ho Chi Minh-route liep, de aanvoerlijnen van de Noord-Vietnamezen en de met hen verbonden Vietcong.

‘Vietnamisering’

Nadat het Congres de troepeninzet steeds verder inperkte, dreigde Nixon uiteindelijk met de inzet van kernwapens. Dit verhinderde echter de Amerikaanse nederlaag niet. In 1973 trokken de laatste Amerikaanse soldaten zich terug uit de Zuidoost-Aziatische vazalstaat van de VS om het Zuid-Vietnamese bewind in Saigon aan zijn eigen lot over te laten. ‘Vietnamisering’ van het conflict noemde men dat in Washington.

Nixon klinkt aan met de Chinese premier Zhou Enlai tijdens zijn bezoek aan China in 1972.

Pingpong-diplomatie

Een andere mijlpaal van Nixons buitenlandbeleid was de zogenaamde pingpong-diplomatie. Via contacten tussen sportfunctionarissen van de VS en de Volksrepubliek China, kwam het intensieve diplomatieke onderhandelingen tussen de beide staten. Dit mondde in 1972 uit in een ontmoeting tussen Nixon en Mao Zedong. De Amerikaanse president beoogde vooral het socialistische kamp te verdelen en Peking los te weken uit de invloed van Moskou. Ook met Sovjet-Unie kon hij echter belangrijke akkoorden sluiten over wapenbeperking.

Nixon met Leonid Brezjnev tijdens zijn bezoek aan de Sovjet-Unie in 1973

Verkiezingszege

Deze successen in het buitenlandbeleid hielpen Nixon in 1972 aan een eclatante verkiezingszege. Hij kreeg in 49 van de 50 staten een meerderheid achter zich, bij elkaar 60,7 procent van de uitgebrachte stemmen. Deze triomf was van tevoren niet verwacht. Zodoende hadden de president en zijn adviseur Henry Kissinger een kleine groep geheim agenten gefinancierd, die compromitterende informatie over politieke tegenstanders moesten verzamelen die van pas konden komen in de campagne.

Watergate

Bij het binnendringen in het Watergate-gebouwencomplex, waar de Democratische partij een tijdlang haar hoofdkwartier had, werden meerdere van deze mannen in de kraag gevat. Het werd een groot schandaal. Tot zijn dood op 22 april 1994 heeft Nixon steeds bestreden opdracht te hebben gegeven voor de actie. Ofschoon details van de affaire nog altijd onduidelijk zijn, laat zich constateren dat het vooral zijn belustheid op macht, zijn paranoia en zijn neiging tot onzuivere methodes waren die Nixon uiteindelijk ten val brachten.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.