Recent braken opnieuw vijandigheden uit tussen Armeense en Azerbeidzjaanse militairen aan de grens van de Azerbeidzjaanse afvallige regio Nagorno Karabach, die door Armeniërs wordt bewoond. Er zijn wel vaker incidenten aan de contactlijn, maar nu vonden er schermutselingen op een grotere schaal plaats. Op het eerste gezicht lijkt het vooral in het belang van Azerbeidzjan om het conflict te reactiveren, maar bij nadere beschouwing ligt het complexer.

972px-Caucasus-political_en.svgWesterse commentatoren zijn al snel geneigd conflicten in de Russische invloedssfeer te duiden in termen van ‘pro-Westers’ en ‘pro-Russisch’. In dit geval zou dan Armenië pro-Russisch en Azerbeidzjan pro-Westers zijn, maar zo eenduidig ligt het niet.

Armenië heeft inderdaad een nauwe band met Rusland, is lid van de Euraziatische Economische Unie en de Collectieve Veiligheidsverdagorganisatie (CVVO). Er zijn Russische militairen en helikopters gestationeerd in Armenië. Anderzijds streeft de Armeense regering naar een Associatieverdrag met de Europese Unie.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!


Azerbeidzjan is geen lid van de internationale organisaties waaraan Rusland deelneemt en heeft als belangrijke olie- en gasleverancier een goede relatie met de Europese Unie. Azerbeidzjan heeft echter recent vergelijkbare wetgeving voor buitenlandse ngo’s ingevoerd als Rusland en dat is de Azeri’s op Westerse kritiek komen te staan. Saillant detail is dat de Azerbeidzjaanse maatregelen ingegeven lijken door de mislukte kleurenrevolutie in Armenië in 2015 en dat de Armeense regering ondanks die revolutiepoging haar Europese aspiraties niet opgeeft.

Dat Azerbeidzjan nauwelijks lid is van allerlei internationale organisaties wijst er al op dat het land zich lastig in een bepaald blok laat indelen. De Azeri’s zijn een Turks volk en het land heeft dan ook een bijzondere relatie met Turkije. Tegelijk is de bevolking anders dan de Turkse overwegend sji’itisch, net als in het naburige Iran, dat een Azeri-minderheid kent en waarmee het een koele relatie heeft. Azerbeidzjan steunde de Russische aanpak van de Tsjetsjenen, mede omdat het zelf ook het voorwerp had kunnen worden van Dagestaans separatisme.

Встреча_с_Президентом_Азербайджана_Ильхамом_Алиевым_(слева)_и_Президентом_Армении_Сержем_Саргсяном

Ilham Alijev (links), president van Azerbeidzjan, Vladimir Poetin en Serzh Sargsyan, president van Armenië, bij besprekingen in augustus 2014 (foto: Kremlin).

Azerbeidzjan stelt zich kortom onafhankelijk op en probeert met iedereen goede relaties te onderhouden. Het heeft dan ook geen vijandige houding tegenover Rusland, er is eerder sprake van een normale, zakelijke relatie. De economische relaties zijn goed en er is zelfs bilaterale militaire samenwerking.

Rusland erkent de onafhankelijkheid van Nagorno Karabach ook niet, maar stelt zich daarentegen op het standpunt van de territoriale integriteit van Azerbeidzjan. Dat hebben de Russen ook in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties steeds gedaan. Dat is consistent met de Russische opstelling om de territoriale integriteit van landen in principe te ondersteunen en daar pas van af te wijken als het niet anders meer kan. Zo bleef Rusland de territoriale integriteit van Georgië jarenlang erkennen, totdat de Georgische regering met militair geweld en in schending van internationale afspraken haar gezag in Zuid-Ossetië probeerde te herstellen.

Overigens heeft ook Armenië, hoewel het praktisch steun verleent aan Nagorno-Karabach, de afvallige regio van Azerbeidzjan nooit formeel als onafhankelijke staat erkent. De Armeense regering dreigt nu dat alsnog te doen.

Qui bono?

Waar het dus op het eerste gezicht kan lijken dat Azerbeidzjan meer belang heeft bij het opleven van het gewapende conflict met Armenië, moeten we eigenlijk concluderen dat beide landen er geen belang bij hebben. Voor de Armenen geldt dat de kans reëel is dat ze een oorlog met Azerbeidzjan uiteindelijk verliezen. Voor Azerbeidzjan geldt dat ze met een dergelijke oorlog de Russen er haast toe dwingen om de kant van Nagorno Karabach te kiezen en dus tegen zich in het harnas te jagen. Rusland heeft ook gene belang bij escalatie, het wil juist stabiliteit in de regio, omdat het goede banden probeert te onderhouden met diverse landen die onder elkaar geen goede verstandhouding hebben.

Als we ons dus afvragen wie er baat heeft bij het oplaaien van dit conflict, dan moeten we aan een andere staat denken. Te denken valt aan Turkije, dat de laatste tijd een destructief anti-Russisch beleid voert. De Turkse regering heeft inzake Syrië steeds geprobeerd de NAVO op een of andere manier in het conflict te betrekken en uiteindelijk zelfs een Russisch gevechtsvliegtuig neergehaald. De Russen hebben zich hierdoor echter niet overmatig laten provoceren zodat de Turken hen blijven tarten. Overigens is het ook al langer Amerikaans beleid om in de Russische Federatie en aan de randen daarvan onrust en instabiliteit te veroorzaken. Aangezien niet geheel duidelijk is wat nu de aanleiding is geweest voor het oplaaien van de vijandigheden aan de contactlijn, is het goed denkbaar dat Turkse of Amerikaanse agenten daarin een rol gespeeld hebben.

Steun Novini!

Doe een donatie aan Novini en blijf nieuwe bijdragen mogelijk maken!

Doneer nu!

 

Over de auteur

Jonathan van Tongeren

Jonathan van Tongeren studeerde Internationale Betrekkingen en Slavistiek, was van 2006-2010 secretaris-generaal van het European Christian Political Youth Network (ECPYN) en is eindredacteur van Novini. Verder is hij redacteur bij uitgeverij De Blauwe Tijger.